Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için gerekli şartların neler olduğunu bir önceki yazıda belirtmiştik. Kıdem tazminatınız için açılan davaların yargılaması aşamasında miktarının hesaplanması bilirkişiler tarafından yapılmakta. Ama siz de aşağı yukarı ne kadar kıdem tazminatına hak kazandığınızı kendiniz hesaplayabilirsiniz.

İşe başladığınız tarihle, iş sözleşmesinin sona erdiği tarih arasında geçen tam yıl için patron size 30 günlük brüt ücretiniz tutarında kıdem tazminatı öder. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Örneğin 2 yıl 4 ay çalışmışsanız, 2 yıl için 60, 4 ay için de 10 günlük ücret karşılığı tazminatınızı alırsınız. Kıdem tazminatının hesaplanmasında giydirilmiş brüt ücretiniz esas alınır.

Giydirilmiş ücret, brüt maaşa, yıl içinde yapılan düzenli nakdi ödemeler ile ayni ödemelerin parasal karşılığı eklenmek suretiyle hesaplanır. Bu ödemeler başlıca, aile yardımı, ayakkabı bedeli, çocuk zammı, devamlı ödenen primler, eğitim, erzak, gıda, yakacak, yemek, giyecek, konut, sağlık, taşıt,  havlu ve sabun (işyerinde kullanılacak ise tazminat hesabında dikkate alınmaz) yardımları, kalifiye-nitelik zammı ile kasa, mali sorumluluk, unvan, yıpranma tazminatları ve temettü toplanarak hesaplanır. Bu değerleri aylık bordrolarınızdan ya da işyerlerinizdeki muhasebe ve ya insan kaynakları bölümlerindeki ilgili kişilerden alabilirsiniz.

Kıdem tazminatına dâhil edilmeyecek ödemeler ise;  askerlik yardımı, bayram harçlığı, bir defalık verilen ikramiyeler, devamlılık göstermeyen primler, doğal afet, doğum, evlenme, hastalık, ölüm, iş arama yardımları, fazla çalışma ücreti, genel tatil, hafta tatil ücreti, izin harçlığı, jestiyon ödemeleri, seyahat primleri, teşvik ikramiyesi ve primleri, yıllık izin ücreti, yolluklar vb.dir. Bu ödemelerin özelliği düzenlilik arz etmemesi, bir defaya mahsus ödenmesi ya da tutarlarının değişmesidir.

Örneğimizde kıdem tazminatı almayı hak eden bir işçi, 3 yıl 3 ay 3 gün çalışmıştır.

İşçinin aylık brüt ücreti ise: 850 TL’dir. 

Günlük ücreti: 850: 30= 28.33 TL (Bir ay 30 gün olarak belirlenir.)

İşçiye yılda iki aylık brüt maaş tutarında ikramiye verildiğini düşünelim: 850 x 2 = 1.700 TL İkramiye yılda iki defa verildiği için ikramiyeyi önce ikiye çarptık ve bir yılda aldığı toplam ikramiyeyi bulduk.

1700: 365 (Bir yıl: 365 gün) = 4.65 TL Daha sonra ise günde aldığı primi hesaplamak için toplam bir yılda aldığı primi 365’e böldük.

Yukarıda bahsettiğimiz kıdem tazminatına eklenecek ödemeler varsa onları da bu şekilde önce bir yılda toplam ne kadar ödendiğini sonra da gün olarak miktarını bulmak için 365’e bölünür. Örneğimiz için tüm bu yardım ve prim ödemelerinin katkısının günlük olarak 2 TL’ye denk geldiğini varsayalım.

Bir günlük brüt ücret, bir güne tekabül eden ikramiye ile diğer ödemeler, giydirilmiş ücreti bulmak için toplanır.

Giydirilmiş günlük ücret: 28.33 + 4.65 + 2 = 34.98 TL

Hesapladığımız giydirilmiş ücret üzerinden 3 yıl 3 ay 3 gün çalışan içinin kıdem tazminatı bulmak için;

•    3 yıl için ödenecek kıdem tazminatı:
Bir yıla isabet eden kıdem tazminatını bulmak için 30 ile çarpalım:

34.98 x 30 gün = 1049,40 TL

Şimdi 3 yıla karşılık gelen kıdem tutarını hesaplayabiliriz:

1049,40 x 3 yıl = 3.148,20 TL  (İşçinin çalıştığı 3 yılın kıdemi içinse 3 ile çarptık.)

•    3 ay için ödenecek kıdem tazminatı:

Üç aylık çalışmanın bir yıla -12 aya- oranını buluruz. Bu değeri bir yıla denk gelen kıdem miktarı ile çarparız. Yani daha önce bulduğumuz 1049,40 TL ile.

1049,40 x 3/12   =    262,35 TL

•    3 gün için ödenecek kıdem tazminatı:
Üç aylık çalışmanın bir yıla -365 güne- oranını buluruz. Yine bu değeri yukarıdaki gibi bir yıla denk gelen kıdem miktarı ile çarparız.

1049,40 x 3/365.  =   8,63 TL

Artık toplamda ne kadar kıdem tazminatı alacağımızı bulabiliriz:

Toplam = 3.148,20 + 262,35 + 8,63  =  3.419.18 TL

Kıdem tazminatı, parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde ise son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret üzerinden hesaplanır.

İşçiye yapılacak 3.419,18 TL kıdem tazminatı ödemesinden sadece binde altı oranında damga vergisi kesilir, gelir vergisi ise alınmaz.

KIDEM TAZMİNATIMIZA SAHİP ÇIKALIM

Patronlar, işçilere kıdem tazminatlarını ödememek ya da eksik ödemek için çeşitli yollara başvururlar. Daha çok küçük işyerlerinde uygulanan en ilkel yöntem, işçi henüz işe alınırken kendisine tarihsiz boş ya da bütün yasal haklarını aldığını belirten bir kâğıt imzalatılmasıdır. Böyle bir kâğıt imzalanmamalıdır. Ancak işçiler çoğu kez işe girebilmek için, böyle bir kâğıt imzalamak zorunda kalmaktadır. Ancak imzalatılan bu kâğıtların, yasal olarak geçerli olmadığına dair çok sayıda yargı kararı vardır. O nedenle işçiler, daha işe girerken böyle bir kâğıt imzalamak zorunda kaldıkları için, haklarını aramaktan vazgeçmemelidirler. Eğer kıdem tazminatları ve diğer yasal hakları ödenmezse, yargı yoluna giderek haklarını aramalıdırlar.

Daha çok başvurulan ikinci yöntem ise, patronların işçiyi işten çıkarırken tazminat ve diğer yasal haklarını eksik ödeyip, elinden “tüm haklarımı aldım” ibareli bir ibraname almalarıdır. Patronların bu yöntemi de sakatlıklar taşımaktadır. Bir defa ibraname de işçilere hangi haklarının ödendiği tek, tek yazılmalıdır. İkinci olarak ibranamede hangi haklar için ne kadar ödendiği tek, tek belirtilmezse bu ibraname makbuz yerine geçmediği gibi, yasal hakların eksiksiz ödendiğine kanıt olmamaktadır. O nedenle, işçinin, bu tür bir ibranameyi “yasal haklarım saklı kalmak koşuluyla” ibareli bir şerh koyarak ve kendisine ödenen toplam tutarı belgeleyerek imzalaması yerinde olacaktır.

Sınıfsal çıkarlarımızın neler olduğunu çok iyi bilmeliyiz. Onları, burjuva sınıfının ayak oyunlarına gelerek, kaybetmeyelim.